Ana sayfa

Devre Kesici Nedir? Borsada Ne Zaman Uygulanır?

Devre kesici, borsada işlem gören bir hissede ya da piyasanın genelinde olağandışı fiyat dalgalanmaları yaşandığında işlemleri geçici olarak askıya alan otomatik bir güvenlik sistemidir. Temel amacı, piyasadaki panik havasını dağıtmak ve yatırımcılara sakinleşip rasyonel karar alabilmeleri için zaman kazandırmaktır.

Borsada Devre Kesici Neden Çalışır?

Borsa ekranlarında anlık haber akışları veya büyük fonların sert hamleleri bazen domino etkisi yaratır. Böyle anlarda küçük yatırımcının panikle hatalı kararlar vermesini engellemek adına borsa yönetimi bu mekanizmayı devreye sokar.

Panik Satışlarını Dizginleme

Fiyatlar saniyeler içinde hızla tabana doğru sürüklendiğinde sistem emir eşleşmelerini keser. Bu mola, piyasadaki duygusal baskıyı hafifletir ve fiyat oluşumunun daha sağlıklı bir zemine oturmasını sağlar.

Bilgiye Erişimde Fırsat Eşitliği

Sert hareketlerin arkasında genellikle bir haber, bilanço detayı ya da spekülasyon yatar. Seans durduğunda tüm yatırımcılar gelişmeleri okuma, şirket bildirimlerini inceleme ve emirlerini gözden geçirme şansı yakalar.

Borsada Devre Kesici Ne Zaman ve Nasıl Tetiklenir?

Borsa İstanbul bünyesinde bu koruma kalkanı iki farklı senaryoda hayata geçer.

Hisse Özelinde Devre Kesici

Herhangi bir pay senedinin fiyatı seans içi referans fiyatından belirli bir marj kadar uzaklaştığında sistem yalnızca o hisse için çalışır. Yıldız Pazar veya Ana Pazar gibi işlem gördüğü pazarın kurallarına göre belirlenen yüzdelik sapma aşıldığı anda hissenin tahtası geçici süreyle emir toplamaya geçer.

Endeks Genelinde Devre Kesici

Sadece tek bir hisse değil, BIST 100 endeksinin tamamı sert bir geri çekilme yaşadığında devreye giren mekanizmadır.

İlk Kademe Düşüş Eşiği

Günün başlangıcına göre endeksteki değer kaybı yüzde beş seviyesine ulaştığında bütün piyasada işlemler durdurulur.

İkinci Kademe Düşüş Eşiği

İşlemler yeniden başladıktan sonra satış baskısı devam eder ve kayıp yüzde yedi sınırına dayanırsa ikinci bir seans durdurma kararı verilir.

Devre Kesici Kaç Dakika Sürer ve Bu Sürede Ne Yapılır?

Sistem devreye girdiğinde ekranlar tamamen kapanmaz, yalnızca işlemlerin yöntemi değişir.

Emir Toplama Süreci

Uygulama başladığında sürekli işlem akışı son bulur. Yaklaşık on ila on beş dakikalık bir süre boyunca yatırımcılar yeni alış veya satış emirleri iletebilir, vermiş oldukları emirlerin fiyatını değiştirebilir ya da tamamen iptal edebilir.

Tek Fiyat Eşleşmesi ve Normale Dönüş

Emir toplama süresi dolduğunda borsa algoritması en yüksek işlem miktarını karşılayan tek bir denge fiyatı belirler. Bütün eşleşmeler bu fiyattan gerçekleşir ve ardından hisse olağan işlem akışına geri döner.

Sıkça Sorulan Sorular

Devre kesici çalıştığında hisse satılabilir mi?

Bu esnada işlem platformunuzdan satış veya alış emri gönderebilirsiniz. Ancak emriniz anında gerçekleşmez, emir toplama sürecinin bitiminde sistemin belirleyeceği tek denge fiyatı üzerinden sıraya göre işleme alınır.

Devre kesici sadece düşüşlerde mi çalışır?

Hisse bazındaki devre kesici hem sert düşüşlerde hem de aşırı hızlı yükselişlerde tetiklenebilir. Buna karşın genel BIST endeks devre kesici mekanizması sadece piyasanın geneline yayılan sert düşüş adımlarında faaliyete geçer.

Seansın kapanışına yakın devre kesici girerse ne olur?

Eğer günün bitimine çok az bir süre kala hissede devre kesici şartları oluşursa, emir toplama süreci hisseyi doğrudan gün sonu kapanış seansına devreder ve hisse o gün bir daha sürekli müzayedeye açılmaz.